แม่สายสะอื้น สารหนูเกินมาตรฐาน ปนเปื้อนลึกเข้าเนื้อสัตว์ น้ำ และข้าว

#ENVIRONMENT แม่สายสะอื้น กรมควบคุมมลพิษรายงานการตรวจสารพิษในแม่น้ำสาย รวม 23 ครั้ง พบสารหนูอยู่ในระดับเกินมาตรฐานในทุกจุดตรวจวัด ไม่เหมาะแก่การอุปโภคบริโภค รวมทั้งยังปนเปื้อนลงไปในเนื้อกุ้ง หอย ปู ปลา และข้าว พบชาวบ้านเซลล์ตับ-ไทรอยด์ผิดปกติแล้ว ทำให้ต้องซื้อน้ำกินแทน

กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) รายงานความคืบหน้าการจัดการปัญหามลพิษทางน้ำข้ามแดนทางภาคเหนือ พร้อมชี้แจงหลักเกณฑ์การใช้จ่ายเงินกองทุนสิ่งแวดล้อม เพื่อทำความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการจัดการผลกระทบและการเยียวยา

จากการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำในแม่น้ำกก ลำน้ำสาขา แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2568 ถึงกันยายน 2569 รวม 23 ครั้ง ล่าสุดพบว่าคุณภาพน้ำในแม่น้ำกก แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง ยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน แต่ที่น่ากังวลคือ ‘แม่น้ำสาย’ ซึ่งพบค่าสารหนูเกินมาตรฐานในทุกจุดตรวจวัด

นอกจากนี้ยังพบการปนเปื้อนในผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร เช่น ข้าว ซึ่ง คพ. ได้ประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อติดตามรายละเอียดอย่างใกล้ชิด รวมถึงรายงานสถานการณ์ให้หน่วยงานในพื้นที่และการประปาส่วนภูมิภาคทราบอย่างต่อเนื่องเพื่อเฝ้าระวัง

สำหรับสถานการณ์ในแม่น้ำโขงที่พบสารหนูสูงขึ้นในช่วงที่ผ่านมา คพ. ระบุว่าเป็นผลจากปัญหาน้ำหลากจากประเทศเพื่อนบ้าน โดยยืนยันจากการตรวจสอบแล้วว่า ประเทศไทยไม่มีแหล่งกำเนิดมลพิษภายในประเทศที่จะส่งผลกระทบข้ามพรมแดนแต่อย่างใด

เพื่อแก้ไขปัญหานี้ คพ. เตรียมเดินหน้าเจรจาระดับนานาชาติ โดยจะใช้กลไกคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRCs) ประชุมหารือร่วมกับ สปป.ลาว ในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2569 เพื่อทบทวนและลงพื้นที่เก็บตัวอย่างน้ำร่วมกันบริเวณชายแดน ขณะเดียวกัน ประเทศไทยและเมียนมาเตรียมจัดการประชุมคณะทำงานร่วมในช่วงปลายเดือนพฤศจิกายนนี้ เพื่อหาแนวทางป้องกันมลพิษข้ามแดนหลังจากมีการลงนามใน TOR ร่วมกันแล้ว

ด้านกรมอนามัยแนะนำให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการบริโภคกุ้ง หอย และเครื่องในปลา จากแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย บริเวณที่พบสารหนูและโลหะหนักเกินมาตรฐาน ล่าสุด โครงการวิจัยร่วมระหว่างคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และกรมควบคุมโรค สำรวจประชาชนกลุ่มตัวอย่างในพื้นที่ลุ่มน้ำกก อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ เพื่อค้นหาตัวชี้วัดทางชีวเคมีในร่างกาย

ผลเบื้องต้นพบความผิดปกติของเอนไซม์ตับ และการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนไทรอยด์ ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนว่า ควรติดตามเฝ้าระวังสุขภาพของประชาชนอย่างใกล้ชิด

ความเสี่ยงไม่ได้มีเพียงสารหนูเท่านั้น เพราะกรมควบคุมมลพิษ ยังตรวจพบสารตะกั่วเกินค่ามาตรฐานด้วย หากสารตะกั่วสะสมในร่างกายเป็นเวลานาน อาจส่งผลกระทบต่อระบบประสาทและพัฒนาการของสมอง โดยกลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษคือเด็กและหญิงตั้งครรภ์

นอกจากความกังวลด้านสุขภาพแล้ว การหลีกเลี่ยงน้ำจากแหล่งที่พบการปนเปื้อน ยังสร้างภาระทางเศรษฐกิจให้ครัวเรือน ข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 400 คนใน จ.เชียงใหม่และเชียงราย พบว่า เกือบทั้งหมดต้องหันไปซื้อน้ำสะอาดเพื่อบริโภค ส่งผลให้มีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นสูงถึง 1,800 บาท/เดือน สะท้อนว่าปัญหามลพิษกระทบทั้งความปลอดภัยในการดำรงชีวิตและค่าใช้จ่ายประจำวันของประชาชน