แม่น้ำกกถูกประกาศเป็นเขตคุมมลพิษ คือการปฏิเสธไม่ได้ว่าแม่น้ำเป็นอันตราย
#ENVIRONMENT ไม่เคยคิดเลยว่า ประเทศไทยของเราจะมาถึงจุดนี้ จุดที่แม่น้ำทั้งสาย ไม่ใช่คลอง ไม่ใช่ห้วยเล็กๆ แต่เป็นแม่น้ำที่หล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนในพื้นที่จังหวัดเชียงรายอย่าง “แม่น้ำกก” จะถูกประกาศให้เป็น “เขตควบคุมมลพิษ” จากการปนเปื้อนสารหนูและสารโลหะหนักอันตรายที่ไหลลงมาจากการสกัดแร่จากเหมืองในเขตประเทศเมียนมา ซึ่งอยู่ในรัฐฉานเสียเป็นส่วนใหญ่ภายใต้การปกครองของกลุ่มชาติพันธุ์ว้า กลุ่มเดียวกับที่ผลิตยาเสพติดเป็นธุรกิจหลักส่งขายทั่วโลกจนร่ำรวยโดยมีไทยเป็นทางผ่านหลักในการกระจายสินค้า
การประกาศให้เป็นเขตควบคุมมลพิษในแม่น้ำกกนั้น รัฐบาลภายใต้อำนาจของ “อนุทิน ชาญวีรกูล” วางพื้นที่ตลอดลำน้ำในเขตชายแดนไทยตลอดความยาว 150 กม. ซึ่งนั่นถือเป็นการยอมรับแล้วว่าน้ำกกปนเปื้อนในระดับที่ไม่ปลอดภัยต่อชีวิตผู้คนไม่ว่าจะเป็นการอุปโภคบริโภค หรือแม้แต่การสัมผัสน้ำและตะกอนดิน ก็มีความเสี่ยงสูงต่อการได้รับสารพิษสะสมในร่างกาย ต้นเหตุของโรคร้ายแรงอย่างมะเร็ง ซึ่ง ณ ขณะนี้พบประชาชนในพื้นที่จังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่มีปริมาณสารหนูสะสมในร่ายกายเกินค่ามาตรฐานเป็นจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ ทั้งยังแทรกซึมเข้าไปอยู่ในเนื้อของสัตว์น้ำนานาชนิดที่ชาวบ้านเคยจับขึ้นมากินเป็นอาหาร รวมทั้งเป็นอาชีพเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง เลี้ยงครอบครัว แต่ตอนนี้พวกเขากำลังถูกทำลายอาชีพลงจากแม่น้ำที่ครั้งหนึ่งเคยให้ชีวิต
การที่รัฐบาลเพิ่งจะมาขยับตัวในตอนนี้ ตอนที่สถานการณ์ทุกอย่างแย่ลงจนเข้าขั้นวิกฤต ทั้งที่ก่อนหน้านี้หลายปีมีคำเตือนเรื่องการปนเปื้อนของสารโลหะหนักในปริมาณที่เพิ่มขึ้นอย่างหน้ากังวล นักวิชาการ นักวิจัย นักสิ่งแวดล้อมทั้งไทยและต่างประเทศลงพื้นที่เพื่อติดตามปัญหามาตั้งแต่ช่วงที่รู้ว่ามีเหมืองเหล่านี้เกิดขึ้นในเมียนมาราว 3-4 ปีก่อน และส่งสัญญานไปยังรัฐบาลมาโดยตลอดให้รับมือตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อรีบดำเนินการแก้ไขก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินไป
แต่แน่นอนว่า ต่อให้พยายามส่งเสียงถึงรัฐบาลขนาดไหน ก็ไม่อาจจะทำให้พวกผู้มีอำนาจในบ้านเมืองหันมาฟัง มามอง มาใส่ใจปัญหาของคนริมแม่น้ำชายแดน เพราะพวกเขาตัวเล็กเกินไปกว่าที่รัฐบาลจะให้ค่า แม้จะมีทั้งสื่อหลักของประเทศ สื่อออนไลน์ และสื่อท้องถิ่นทยอยรายงานมาโดยตลอด แต่เมื่อเจอกระแสข่าวดราม่าที่สังคมไทยชอบเสพฯ ประเด็นสิ่งแวดล้อมที่ ณ ขณะนั้นถูกมองว่าเป็นเรื่องของคนบางกลุ่มและไกลตัวคนตอนในของประเทศ ความสนใจก็ถูกเบี่ยงเบนและตีตกไป ทุกข์ของคนชายขอบประเทศกลายเป็นเพียงแค่จุดสีดำเล็กๆ ที่ถูกเมิน
ไม่เพียงเท่านั้น ตลอดระยะเวลาไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา เมื่อปัญหาสารพิษในแม่น้ำทางภาคเหนือเริ่มรุนแรงขึ้น และสัญญาณเตือนจากหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมเริ่มดังขึ้น รัฐกลับพยายามพูดให้ข้อมูลที่สวนทางกันว่าน้ำยังคงปลอดภัย และโต้กลับข้อมูลหน่วยงานที่ลงพื้นที่วัดค่ามาตลอดโดยใช้เหตุผลทางการเมืองมาหักล้าง
แต่สุดท้าย เมื่อหลักฐานตัวเลขทางวิทยาศาสตร์มันฟ้องทุกวัน ทั้งค่าความเข้มข้นของสารพิษในแม่น้ำ อาการเจ็บป่วยของประชาชน การพบเจอสารเคมีอันตรายในร่างกายปริมาณสูง ลามไปถึงวัตถุดิบที่ใช้ประกอบอาหารการกินของผู้คนทั้งประเทศกำลังเสี่ยงต่อการตักสารเคมีเข้าปากจากจานข้าวทุกวันเตรียมตัวตายผ่อนส่ง รัฐก็ต้องยอมต่อหลักฐานไปโดยปริยาย และพยายาม “ขายผ้าเอาหน้ารอด” ไปวันๆ เพื่อลดกระแสสังคม
ล่าสุดวันนี้ สุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ก็พูดว่ารัฐบาลเร่งบูรณาการแก้ไขปัญหามลพิษข้ามแดน โดยเตรียมประกาศพื้นที่ริมแม่น้ำกกเป็นเขตควบคุมมลพิษ ครอบคลุมระยะทางประมาณ 150 กิโลเมตรในฝั่งไทย พร้อมติดตั้งสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำทั้งฝั่งไทยและเมียนมา และเร่งจัดหาแหล่งน้ำสะอาดให้ประชาชนเกือบ 20,000 คน
ส่วนการแก้ไขปัญหามลพิษข้ามแดน เตรียมเดินหน้าเจรจากับรัฐบาลเมียนมา โดยวันที่ 25-26 พฤศจิกายนนี้ จะมีการประชุมคณะทำงานร่วม (JWG) ระหว่างรัฐบาลไทยและรัฐบาลเมียนมา ซึ่งมีผู้แทนจากกลุ่มรัฐฉานเข้าร่วมด้วย
ฟังดูเหมือนมีความคืบหน้าในการแก้ไขปัญหาใช่ไหม ? แต่คำถามคือ ตั้งแต่ที่หน่วยงานตรวจพบปริมาณสารพิษที่ดูทรงแล้วว่าเริ่มมีอัตราเพิ่มขึ้นในลำน้ำมาตั้งแต่ 2-3 ปีก่อน แถมประเทศญี่ปุ่น ออสเตรเลีย สหรัฐฯ รวมทั้งองค์การพัฒนาอุตสาหกรรมแห่งสหประชาชาติ (UNIDO) ที่ประสานงานกับทางกรมควบคุมมลพิษ ลงพื้นที่ตรวจสอบคุณภาพน้ำกันไม่รู้กี่สิบรอบ และมีผลการรายงานออกมาอย่างเป็นทางการ ทำไมตอนนั้นรัฐบาลถึงเมินเฉย ละเลย ไม่ใส่ใจ แล้วเพิ่งจะมีอยากทำเอาตอนนี้ที่แม้น้ำอยู่ในระดับที่แค่เอามือไปสัมผัสยังเสี่ยงอันตรายแล้ว
การตรวจสอบ ทดสอบ วนๆ ไปไม่รู้กี่ครั้งต่อกี่ครั้งผลก็ออกมาเหมือนเดิมว่ามีการปนเปื้อน แล้วยังไงต่อ ? ประชาชนไม่ได้อยากรอฟังว่าตรวจสอบแล้ว ปนเปื้อนแล้ว ปนเปื้อนอยู่ ปนเปื้อนต่อไป และไปทดสอบอีกแล้วก็ได้ผลแบบเดิมๆ รายงานแบบเดิมๆ ให้ประชาชนเฝ้าระวังแบบเดิมๆ แต่ทางแก้ไขอย่างยังยืนจริงๆ ที่จับต้องได้อยู่ที่ไหน ? ประชาชนอยากรู้ว่าเมื่อไหร่สายน้ำที่พวกเขาอยู่กับมันมาตั้งแต่บรรพบุรุษจะสามารถกลับมามอบชีวิตให้พวกเขาเหมือนเดิม นี่คือสิ่งที่ประชาชนต้องการรู้มากที่สุด
ในวันที่ทุกอย่างกำลังเดินทางมาถึงจุดวิกฤตทั้งคุณภาพสิ่งแวดล้อม คุณภาพชีวิต และความเชื่อมั่นในรัฐบาลที่บอกว่าตัวเองเป็นมืออาชีพไม่ใช่มือสมัครเล่น วันนี้ยังมันคงเห็นได้ชัดแล้วว่า ประเทศมาถึงวันนี้ได้อย่างไร วันที่แม่น้ำชายแดนกำลังค่อยๆ คร่าชีวิต วันที่ประเทศกลายเป็นบ่อขยะของคนทั้งโลก วันที่อาหารการกินปนเปื้อนไปด้วยสารเคมี และวันที่ประชาชนไม่มีสิทธิ์ที่แม้แต่จะได้อยู่ในแผ่นดินที่อากาศสะอาด น้ำท่า อาหาร ผืนดินปลอดภัย ซึ่งคือสิ่งพื้นฐานของการเป็นพลเมืองของชาติคนหนึ่งพึงมี แต่ตอนนี้มันกำลังจะเป็นของล้ำค่าหายากไปเสียแล้ว

